Als je gepest wordt, wil je vaak zo snel mogelijk een oplossing voor die situatie. Dat is erg begrijpelijk. We beginnen op deze website toch eerst met wat informatie over pesten. Als je namelijk begrijpt wat het is en waarom het gebeurt, ben je beter in staat om de situatie te beïnvloeden.
Wat is pesten?
“Pesten is een voortdurend en opzettelijk machtsmisbruik in relaties door herhaald verbaal, fysiek en/of sociaal gedrag met de bedoeling fysieke, sociale en/of psychologische schade te veroorzaken”. Dit is één van de definities van het woord “pesten” (1). Dat vind ik nog wel wat te vaag. Wat zijn dat nu eigenlijk, vijandige en/of schadelijke acties?
Het antwoord op die vraag hangt af van de persoon aan wie je hem stelt. De grens tussen pesten en plagen/leuke grapjes maken is dus erg persoonlijk. Wat jij ervaart als pesten of gepest worden, kan voor iemand anders niet zo overkomen of door diegene niet zo bedoeld zijn.
Jouw mening hierin is niet fout. Als iemand opmerkingen maakt of iets doet dat jou pijn doet, is dat voor jou pesten. Jij hoeft dit dan ook niet te accepteren, ook niet als iemand anders dit geen pesten vindt!
Pesten kan meerdere vormen aannemen. Soms is het direct tegen het slachtoffer gericht. Soms is het ook indirect, waarbij bijvoorbeeld een groep tegen iemand opgezet wordt. Voorbeelden zijn fysiek (slaan of duwen), verbaal (uitschelden of bedreigen), sociaal (buitensluiten of roddelen) of cyberpesten (pesten via internet/sociale media) (2).
Waarom pesten pesters eigenlijk?
Volgens wetenschappelijk onderzoek willen veel pesters graag populair zijn bij hun leeftijdsgenoten (2). Pesten helpt daarbij. Het laat ze sterk lijken. Pesten gebeurt vaak als mensen wisselen van omgeving. Dit is bijvoorbeeld als je naar de middelbare school gaat of als je de brugklas verlaat.
Ook bij andere veranderingen kan pesten optreden, zoals de puberteit. Zulke veranderingen zijn voor iedereen erg spannend en iedereen gaat hier op een eigen manier mee om. Pesters doen dit dus door te pesten.
Pesters overschatten zichzelf vaak. Dit komt bijvoorbeeld doordat mensen ze lijken te bewonderen. Veel mensen zijn echter eigenlijk bang om zelf een slachtoffer te worden. Voor hen voelt het veiliger om niet in te grijpen of zelfs om “mee te lachen” met de pester. Dit helpt de pester om te blijven pesten. Als het slachtoffer of de groep niet meer reageert zoals de pester wil, neemt het pesten vaak steeds extremere vormen aan. Ze willen dan het gevoel van sterk zijn terugkrijgen (2).
Hoe kiezen pesters hun slachtoffer(s)?
Omdat pesters zich door pesten sterk willen voelen, kiezen ze iemand waarbij dat lukt. Zo zoeken pesters iemand uit die bepaalde voor hen gunstige eigenschappen heeft. Denk hierbij bijvoorbeeld aan onzekerheid, verlegenheid en/of zachtaardigheid.
Als je het moeilijk vindt om met sociale situaties om te gaan, ben je al gauw een geschikt slachtoffer. Je zult dan niet snel iets terugzeggen als een pester een gemene opmerking maakt. Als er iets opvallends of bijzonders aan jou is, bijvoorbeeld aan je uiterlijk (overgewicht, ondergewicht, een bril, een bijzondere haarkleur), een handicap of je geaardheid in het LGBTQ+ spectrum ligt, heb je ook meer risico om slachtoffer te worden.
Vaak hebben slachtoffers van pesten een slecht zelfbeeld. Ze vinden bijvoorbeeld dat ze zelf niet zoveel voorstellen, er niet leuk uitzien, of op andere manieren niet goed genoeg zijn. Dit kan verschillende oorzaken hebben, bijvoorbeeld door eerdere ervaringen pesten of een lastige thuissituatie. Dit slechte zelfbeeld wordt versterkt door het pesten, waardoor slachtoffers eigenlijk een dubbele portie narigheid te verduren krijgen (2).
Dat klinkt wel vervelend, maar is pesten nu echt zo erg?
Mensen (inclusief pesters) zijn zich soms niet bewust van de schadelijkheid van pesten. Slachtoffers gaan door het pesten steeds gespannener door het leven. Na een tijdje voelen ze zich nergens meer veilig. Het voelt voor hen alsof ze op ieder moment weer uitgescholden, uitgelachen of zelfs aangevallen kunnen worden.
Doordat ze een slecht zelfbeeld hebben, geven ze zichzelf vaak de schuld van het pesten. Ze voelen dat ze dit blijkbaar verdienen. Als het pesten lang genoeg duurt, zien ze niets positiefs meer aan zichzelf en uiteindelijk niet meer in het leven. Het kan zelfs zo ver komen dat ze niet meer willen leven. Slachtoffers dragen de spanning en angst om afgekeurd te worden en niet goed genoeg te zijn een leven lang met zich mee. De mogelijke gevolgen van pesten gaan dus heel ver.
Ik wil niet meer gepest worden, wat kan ik doen?
Het is heel belangrijk dat scholen pesten ontmoedigen en bestrijden. Hier op deze website geven we handvatten voor slachtoffers van pesten om hun zelfbeeld te verbeteren. Hiermee breken we het gevoel dat je het pestgedrag verdient en dat je niets waard zou zijn. Dat is namelijk absoluut niet waar! Met een beter zelfbeeld zul je inzien dat ook jij geluk verdient. Dit stelt je in staat om keuzes te gaan maken die jou verder gaan helpen.
Natuurlijk gaat met een beter zelfbeeld het pesten niet ineens over. Het kan jou wel helpen om (meer) vrienden te maken en daardoor beter aan te sluiten in groepen. Met hulp van je school of in extreme gevallen door een overplaatsing naar een andere school is je sterkere zelfbeeld een belangrijke tool om op een sterke manier een nieuwe start te maken. Dat is hoe jij uiteindelijk uit deze situatie kunt komen en niet meer gepest wordt.
Bronnenlijst voor deze pagina
- Stop Pesten Nu! (z.d.). Definitie Pesten. Geraadpleegd op 13-06-2024, van https://www.stoppestennu.nl/definitie-pesten,
- Juvonen, J., & Graham, S. (2014). Bullying in Schools: The Power of Bullies and the Plight of Victims. Annual Review of Psychology, 65(1), 159–185.